Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kętrzynie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2025 r.

Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: asesor sądowy Michał Wiśniewski

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Edyta Wołowiec

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. w K.

sprawy z powództwa (...) 1 Niestandaryzowanego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Wierzytelności z siedzibą w K.

przeciwko Gminie B.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanej Gminy B. na rzecz powoda (...) 1 Niestandaryzowanego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Wierzytelności z siedzibą w K. kwotę 18.193 zł (osiemnaście tysięcy sto dziewięćdziesiąt trzy złote) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty - zastrzegając pozwanej Gminie B. prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności do wartości ustalonego w spisie inwentarza lub wykazie inwentarza stanu czynnego spadku po J. L. zmarłym w dniu 19 marca 2021 r. w A., gmina B.;

II.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III.  odstępuje od obciążenia pozwanej Gminy B. kosztami postępowania.

asesor sądowy Michał Wiśniewski

Sygn. akt I C 818/24

UZASADNIENIE

Powód (...) 1 Niestandaryzowany Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Wierzytelności z siedzibą w K. wniósł o zasądzenie od Gminy B. kwoty 18.193 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych, zgodnie z art. 481 § 2 k.c. Ponadto, powód wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że jest nabywcą wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki nr (...) z dnia 25 września 2019 r. W dniu 19 marca 2021 r. pożyczkobiorca J. L. zmarł, zaś pozwany jest jego spadkobiercą ustawowym.

W odpowiedzi na pozew pozwany Gmina B. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na swoją rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Ewentualnie pozwany wniósł o ograniczenie jego odpowiedzialności na podstawie art. 319 k.p.c. oraz o odstąpienie od obciążania pozwanego kosztami procesu.

Pozwany przyznał fakt nabycia spadku po pierwotnym pożyczkobiorcy oraz okoliczność dotyczącą wejścia roszczenia dochodzonego przez powoda, do długów spadkowych po zmarłym spadkodawcy. Pozwany wskazał także, że w skład spadku po zmarłym mogą wchodzić także inne długi spadkowe, zaś postępowanie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza, dopiero się toczy.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 25 września 2019 r. pożyczkodawca Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. S. zawarł z kredytobiorcą J. L., (będącego członkiem (...) im. (...)), umowę pożyczki (kredytu konsumenckiego) nr (...).

Umowa została zawarta na okres od 25 września 2019 r. do 20 marca 2029 r., w celach konsumpcyjnych. Kwota pożyczki wyniosła 25.000 zł, zaś całkowita kwota kredytu wyniosła 16.903,12 zł. Koszty pożyczki wyniosły 8.096,88 zł. Pożyczka została wypłacona przelewem w całości.

Roczna stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego wynosiła dwukrotność sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych i na dzień zawarcia umowy wynosiła 14,00%.

Zgodnie z § 28 regulaminu udzielania pożyczek (...) – w przypadku ustania członkostwa, w tym w przypadku śmierci kredytobiorcy – roszczenie o zwrot pożyczki/kredytu stawało się wymagalne z dniem ustania członkostwa.

Na dzień 20 lutego 2021 r. saldo zadłużenia pożyczkobiorcy J. L. wynosiło 22.820,78 zł. Na dzień 20 marca 2021 r. saldo zadłużenia pożyczkobiorcy wynosiłoby 22.649,23 zł.

(dowód: umowa pożyczki nr (...) – k. 15-18, deklaracja członkowska nr (...) – k. 22, zestawienie operacji z rachunku płatniczego z dnia 25 września 2019 r. – k. 23, harmonogram spłat pożyczki – k. 28-29, statut (...) – k. 30-32, regulamin udzielania pożyczek (...) – k. 33-34)

W dniu 19 marca 2021 r. w A. zmarł J. L.. Postanowieniem z dnia 30 września 2024 r. zapadłym w sprawie o sygn. akt (...)Sąd Rejonowy w Kętrzynie stwierdził, że spadek po J. L. nabyła Gmina B.. Postanowienie to uprawomocniło się dnia 7 października 2024 r.

(okoliczność bezsporna a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Kętrzynie z dnia 30 września 2024 r. – k. 166 akt (...), zarządzenie o prawomocności – k. 169 akt (...))

W dniu 30 marca 2022 r. między powodem (jako kupującym) oraz Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. (jako sprzedającym, dalej: (...)) została zawarta umowa przelewu wierzytelności.

W skład pakietu nabytych przez powoda wierzytelności weszło zobowiązanie J. L. do spłaty na rzecz (...) wszystkich należności wynikających z umowy pożyczki nr (...).

(okoliczność bezsporna, a nadto dowód: umowa przelewu wierzytelności wraz z listą wierzytelności z dnia 30 marca 2022 r. – k. 10-14)

W dniu 31 października 2024 r. powód skierował do pozwanego wezwanie do zapłaty, obejmujące należności wynikające z umowy pożyczki nr (...) po zmarłym J. L., na kwotę 18.087,08 zł tytułem udzielonej mu pożyczki. Powód poinformował w wezwaniu do zapłaty, że roszczenie to stało się wymagalne w związku ze śmiercią pożyczkobiorcy. Wezwanie zostało odebrane przez pozwaną gminę dnia 6 listopada 2024 r. Płatność miała nastąpić w ciągu 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

(dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 31 października 2024 r. – k. 20, potwierdzenie odbioru przesyłki – k. 21)

W dniu 26 listopada 2024. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kętrzynie A. S. zawiadomiła Sąd Rejonowy w Kętrzynie, że przystąpiła do sporządzenia spisu inwentarza po zmarłym J. L.. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie postanowił o sporządzeniu spisu inwentarza po zmarłym J. L..

(okoliczność bezsporna a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Kętrzynie z dnia 14 grudnia 2024 r. – k. 9 akt (...))

Sąd zważył co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w zasadniczej części.

Stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu o dokumenty załączone przez strony do akt sprawy oraz dokumentację zgromadzoną w aktach spraw (...) i (...) - załączoną przez sąd z urzędu. Dokumentacja ta nie była kwestionowana przez strony, zaś sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania jej wiarygodności i mocy dowodowej z urzędu.

Pozwany zasadniczo nie kwestionował podstawy swojej odpowiedzialności oraz zasady roszczenia dochodzonego przez powoda. Na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. pełnomocnik pozwanego zakwestionował roszczenie co do wysokości w zakresie odsetek i jego terminu wymagalności.

Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.) przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi.

Zgodnie z art. 922 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 1031 § 2 k.c. w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi.

Stosownie zaś do treści art. 1023 § 1 i 2 k.c. Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy. Skarb Państwa ani gmina nie składają oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.

Z treści art. 319 k.p.c. wynika natomiast, że jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności.

Przedmiotem roszczenia dochodzonego przez powoda była nabyta przez powoda wierzytelność, o zwrot przez spadkobiercę zmarłego J. L., należności wynikającej z umowy pożyczki nr (...).

W sprawie brak było podstaw do podważenia skuteczności nabycia przez powoda wierzytelności przysługującej pierwotnemu kredytodawcy, zgodnie z art. 509 k.c. Pozwany również nie kwestionował wskazanej okoliczności.

Za bezzasadny sąd uznał zarzut braku wymagalności roszczenia kierowanego względem powoda na dzień wezwania do zapłaty (k. 86). Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym przez pozwanego było prawomocne już w październiku 2024 r., zaś nabycie spadku nastąpiło faktycznie z chwilą jego otwarcia. W sprawie ustalono, że w dniu 31 października 2024 r. powód skierował do pozwanego wezwanie do zapłaty, należności wynikającej z umowy pożyczki nr (...) po zmarłym J. L., na kwotę 18.087,08 zł tytułem kapitału pożyczki. Powód w wezwaniu poinformował, że roszczenie to stało się wymagalne w związku ze śmiercią pożyczkobiorcy. Wezwanie zostało odebrane przez pozwaną gminę dnia 6 listopada 2024 r. Płatność miała nastąpić w ciągu 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Roszczenie kierowane względem powoda było zatem wymagalne na dzień 14 listopada 2024 r.

Wartość odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 14 listopada 2024 r. (termin wymagalności roszczenia skierowanego wprost względem pozwanego) do dnia wniesienia pozwu (tj. 3 grudnia 2024 r.) wyniosła 105,92 zł.

Sąd nie miał także wątpliwości, że na dzień śmierci pożyczkobiorcy, wartość roszczenia wymagalnego względem pierwotnego dłużnika wynosiła więcej niż kwota dochodzona przez powoda. Zgodnie bowiem z treścią harmonogramu pożyczki (k. 28) - na dzień 20 lutego 2021 r. saldo zadłużenia pożyczkobiorcy wynosiło 22.820,78 zł. Na dzień 20 marca 2021 r. saldo zadłużenia pożyczkobiorcy wynosiłoby 22.649,23 zł (gdyby nie śmierć pożyczkobiorcy która nastąpiła na dzień przed wymagalnością kolejnej raty). Powód mógł zatem ograniczyć swoje roszczenie poniżej tej kwoty, zaś w przypadku kwestionowania tej okoliczności przez pozwanego (np. podniesienia twierdzenia o większej spłacie pożyczki niż wynikająca z harmonogramu) – pozwany był zobowiązany okoliczność tą udowodnić. Nie uczynił tego w świetle zaoferowanego materiału dowodowego.

Łącznie zasadnie powód dochodził zatem kwoty 18.193 zł, w tym kwotę 18.087,08 zł z tytułu zadłużenia pierwotnego oraz kwotę 105,92 zł tytułem odsetek należnych od pozwanego (od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin zapłaty wskazany w wezwaniu - do dnia wniesienia pozwu).

Sąd nie znalazł także podstaw do stwierdzenia abuzywności postanowień umowy pożyczki nr (...), przy zbadaniu jej treści z urzędu.

Z uwagi na powyższe, na podstawie zacytowanych powyżej przepisów, sąd w punkcie I (pierwszym) zasądził na rzecz powoda kwotę dochodzoną w pozwie, z ograniczeniem odpowiedzialności pozwanego do wartości ustalonego w spisie inwentarza lub wykazie inwentarza stanu czynnego spadku po zmarłym J. L. (art. 319 k.p.c.).

Za bezzasadne w części uznano roszczenie odsetkowe powoda. Należało wskazać, że powód zażądał w pozwie zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, wskazując datę 14 listopada 2024 r. do dnia zapłaty.

Należało wskazać, że pozew został wniesiony dopiero w dniu 3 grudnia 2024 r. (k. 39), nie zaś dnia 14 listopada 2024 r. Dzień 14 listopada 2024 r. był niewątpliwie dniem wymagalności roszczenia, jednak powód dokonał już kapitalizacji roszczenia odsetkowego od tego dnia do dnia wniesienia pozwu – co też powód sam przyznał w treści uzasadnienia pozwu (k. 5). Kwota tak sprecyzowanego zadłużenia odsetkowego wyniosła 105,92 zł - którą to kwotę zasądzono już w kwocie roszczenia głównego tj. 18.193 zł.

Z uwagi na powyższe, roszczenie odsetkowe powoda za okres od dnia 14 listopada 2024 r. do dnia 2 grudnia 2024 r. należało oddalić, o czym orzeczono w punkcie II (drugim) wyroku. W pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe powoda zostało uwzględnione w punkcie I (pierwszym) wyroku, zgodnie z art. 481 § 1 k.c.

W punkcie III (trzecim) wyroku, sąd odstąpił od obciążania pozwanego kosztami procesu. Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

W ocenie sądu, w sprawie zachodził szczególny wypadek, uzasadniający skorzystanie z dobrodziejstwa instytucji z art 102 k.p.c.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

Z treści powyższych przepisów rangi ustrojowej, wynika szczególna rola jaką pełni gmina w realizacji potrzeb społeczności lokalnej. Ponieważ gmina jest zawsze ostatecznym i przymusowym spadkobiercą ustawowym, zasadniczo nie ma możliwości, aby gmina uchyliła się od odpowiedzialności za zobowiązania wchodzące w skład spadku - w przypadku ujawnienia majątku wystarczającego na pokrycie wysokości takiego zobowiązania. Wskazane ograniczenie jej odpowiedzialności, tj. dziedziczenie spadku z dobrodziejstwem inwentarza z mocy prawa (art. 1023 k.c.) wskazuje, że odpowiedzialność gminy za długi pozostawiane przez jej zmarłych mieszkańców – zawsze jest ograniczona wyłącznie do stanu czynnego spadku. Powód, który nabył dochodzoną względem gminy wierzytelność, mógłby zatem żądać realnej ochrony prawnej (pozwalającej na zaspokojenie długu) dopiero w przypadku ujawnienia stanu czynnego spadku, pozwalającego choćby na częściową spłatę zadłużenia spadkodawcy. W realiach niniejszej sprawy nie doszło do ujawnienia jakiegokolwiek majątku zmarłego, do dnia zamknięcia rozprawy. Nie było to przeszkodą do przeprowadzenia i zakończenia postępowania w świetle przepisów prawa materialnego i procesowego, jednak oznaczało, że powód żądał przeprowadzenia procesu, nawet wobec braku jakiegokolwiek majątku, z którego jego roszczenie mogłoby być zaspokojone.

Jednocześnie należało wskazać, że z ograniczenia odpowiedzialności wskazanego w art. 1023 k.c. nie korzysta roszczenie o zaspokojenie kosztów wytoczonego procesu.

Powyższe oznacza, że zasądzenie na rzecz powoda zwrotu kosztów na podstawie art. 98 k.p.c. prowadziłoby do faktycznego obejścia przepisów o ograniczeniu odpowiedzialności spadkobiercy przymusowego. Powód uzyskałby zwrot kosztów za postępowanie, w sytuacji w której nie udowodnił, aby pozwany wszedł w posiadanie majątku, mogącego zaspokoić jego roszczenie materialne. Samo roszczenie „kosztowe”, stanowiłoby zaś powyżej 25% całej dochodzonej przez powoda kwoty. Suma łącznie 4.637 zł dochodzonych kosztów procesu, musiałaby zaś zostać wypłacona z budżetu gminy, tj. budżetu lokalnej wspólnoty samorządowej, która realizuje elementarne zadania na rzecz jej mieszkańców. Zasądzenie tej kwoty, mimo braku majątku po spadkodawcy, z którego gmina mogłaby zaspokoić roszczenie powoda, powodowałoby obniżenie jakości usług koniecznych świadczonych przez gminę. Sąd miał także na uwadze, że powód należy do grupy podmiotów zawodowo zajmujących się obrotem wierzytelnościami, zatem poziom jego pokrzywdzenia niezaspokojeniem roszczenia przez dłużnika, jest o wiele mniejszy niż poziom pokrzywdzenia pierwotnego wierzyciela.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 102 k.p.c. w punkcie III (trzecim) wyroku odstąpiono od obciążenia pozwanej gminy kosztami procesu.