Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kętrzynie

WYROK ZAOCZNY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 sierpnia 2024 r.

Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Sławomir Szubstarski

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2024 r. w K.

na podstawie art. 339 §1 k.p.c.

sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko K. J.

o zapłatę

I.  powództwo oddala.

sygn. akt: I C 376/24

UZASADNIENIE

Powódka (...) S.A. z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie od pozwanego K. J. kwoty 19 079,66 złotych wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 13 marca 2024 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że żądana kwota wynika z podpisania przez pozwanego weksla in blanco, który został wystawiony na zabezpieczenie zaciągniętej przez pozwanego pożyczki gotówkowej nr (...), z dnia 06 września 2022 r. Na dochodzoną pozwem kwotę składają się suma pozostałych do zapłaty rat pożyczki oraz należne maksymalne odsetki za opóźnienie w płatności każdej z rat. Powódka wezwała pozwanego do zapłaty, a po bezskutecznym upływie zakreślonego terminu wypowiedziała umowę pożyczki i wypełniła weksel zgodnie z warunkami uzgodnionymi w deklaracji wekslowej.

Pozwany K. J. nie złożył odpowiedzi na pozew i nie zajął stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 1 września 2022 r. powódka (...) S.A. z siedzibą w W. sporządziła projekt umowy pożyczki nr (...). Umowa pożyczki o treści wynikającej z projektu została zawarta z pozwanym K. J. w dniu 6 września 2022 r. , tj. z chwilą podpisania przez niego przedstawionego projektu umowy. Zgodnie z umową całkowita kwota pożyczki wyniosła 12 000,00 zł, natomiast całkowita kwota do zapłaty 32 148,00 zł, którą pozwany zobowiązał się zapłacić w 36 miesięcznych ratach po 893 złotych każda. Zgodnie z zapisem 1.4 umowy, pożyczkobiorca w związku z udzieleniem pożyczki został zobowiązany do poniesienia następujących opłat: opłaty przygotowawczej w wysokości 340 zł, prowizji pośrednika w wysokości 642 zł oraz prowizji pożyczkodawcy w wysokości 11 018 zł. Na zabezpieczenie roszczeń wynikających z umowy pożyczki, pozwany wystawił weksel in blanco, do którego podpisał deklarację wekslową wymieniającą okoliczności upoważaniające powódkę – pożyczkodawcę – do wypełnienia weksla oraz wysokość kwoty, do której pożyczkodawca może wystawiony weksel wypełnić.

W dniu 6 września 2022 roku powódka wypłaciła pozwanemu na jego rachunek bankowy kwotę 12 000 złotych. Z umówionych rat pozwany spłacił 14, i zalegał z ratami wymagalnymi w dniach 11 grudnia 2023 r. oraz 11 stycznia 2024 r. W związku z powyższym powódka pismem z 11 stycznia 2024 r. wezwała pozwanego do spłaty dwóch zaległych rat w terminie 7 dni, a po bezskutecznym upływie tego terminu, pismem z 11 lutego 2022 r. wypowiedział umowę pożyczki i zażądał spłaty kwoty 19 079,66 zł.

Przedstawiony stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o dokumenty zaoferowane przez powódkę, tj.: weksel in blanco k. 10; deklaracje wekslową k. 11; wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z dowodem nadania k. 12, 14; umowę pożyczki z załącznikami k. 4-7,15; potwierdzenie przelewu k.8,16; wezwanie do zapłaty wraz z dowodem nadania k. 9, 13.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Stan faktyczny sąd ustalił na podstawie przedłożonych przez powoda dokumentów, których wiarygodność nie budziła wątpliwości sądu.

W niniejszej sprawie powód wystąpił przeciwko pozwanej o zapłatę z weksla , zaznaczając fakt jego wystawienia na zabezpieczenie obowiązku pozwanego zwrotu całego zadłużenia z tytułu zawartej umowy pożyczki.

Zobowiązanie wekslowe co do zasady ma charakter abstrakcyjny, oderwany od konkretnego stosunku prawnego podstawowego, jednakże za dopuszczalne uznaje się badanie treści stosunku podstawowego w przypadku dochodzenia przez pierwszego wierzyciela ( jak w niniejszej sprawie) należności z weksla in blanco przeciwko jego wystawcy ( por. wyrok SN z dnia 18.11.1970 r. , I PR 407/70, wyrok SA w Katowicach z dnia 04.11.1993 r. w sprawie Acr 607/93 opubl. W OSA i SN nr 11-12/1994 poz. 58).

Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę stoi również na stanowisku, że istnieje możliwość badania stosunku podstawowego łączącego strony bez zarzutu, tj. z urzędu, na co wskazał też Sąd Okręgowy w Olsztynie w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie IX Ca 406/17. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 stycznia 2001 r. II CKN 25/00, OSNC 2001/7-8/117, wskazując, że w treści art. 10 prawa wekslowego nie chodzi o zarzut w ścisłym tego słowa znaczeniu, tj. o uprawnienie do odmowy spełnienia żądanego świadczenia, mimo powstania zobowiązania uzasadniającego to świadczenie, lecz o zarzut w szerokim tego słowa znaczeniu, tj. o powołanie się jedynie na fakt niepowstania zobowiązania o treści wyrażonej w wekslu. Skoro sformułowanie użyte przez ustawodawcę stanowi zatem jedynie o dopuszczeniu przez ustawodawcę możliwości powołania się na konkretne fakty lub zarzuty sensu stricto, wynikające ze stosunku podstawowego, nie przewiduje zaś uprawnienia prawokształtującego, to nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że taka możliwość zastrzeżona jest wyłącznie dla samego tylko dłużnika. W świetle powyższego nie ma przeszkód, aby z urzędu uwzględnić treść umowy pożyczki łączącej strony. Sąd nie narusza bowiem treści art. 10 prawa wekslowego, gdyż uwzględnia stosunek podstawowy wobec pierwszego wierzyciela, który wypełnił weksel in blanco. Ten zaś kto jako pierwszy wierzyciel wypełnia weksel in blanco nie może korzystać z ułatwień, jakie prawo przewiduje dla obrotu wekslowego.

Wskazać przy tym należy, że pozwanemu bezspornie przysługuje przymiot konsumenta ( okoliczność tę stwierdza także powódka w treści uzasadnienia pozwu). Kontrola sądu postanowień umownych w zakresie regulacji art. 385 ¹ – 385 ³ k.c. jest nie tylko uprawnieniem, ale i obowiązkiem sądu albowiem przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 5 dyrektywy, to znaczy uniemożliwia związania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i przyczynienia się do osiągnięcia celu art. 7 ww. dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami, a sprzedawcami lub dostawcami. Stanowisko odnoszące się do konieczności badania przez sąd z urzędu, czy w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem znajdują się abuzywne postanowienia, jest szeroko aprobowane w aktualnym orzecznictwie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2021 r., (...) 35/21).

Zgodnie z treścią art. 385 ¹ § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Wedle powyższej definicji postanowienia umowy "nieuzgodnione indywidualnie" to takie, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Chodzi tu więc o takie klauzule umowne, które zostały objęte " indywidualnym", odrębnym uzgodnieniem ( np. stanowiły przedmiot negocjacji). Takimi postanowieniami z reguły nie są postanowienia wzorców, bo te, w trybie związania nimi konsumenta przyjętym w art. 384, w ogóle nie podlegają " uzgodnieniu", niezależnie od tego, czy chodzi o umowy " bagatelne", czy nie.

Przesłanki " sprzeczności z dobrymi obyczajami" i " rażącego naruszenia interesów konsumenta" muszą być spełnione łącznie, co jednoznacznie wynika z treści przepisu. Przy tym ujęciu przyjąć trzeba, że rażące naruszenie interesów konsumenta samo w sobie nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdyż w przeciwnym razie ta ostatnia przesłanka byłaby zbędna. Jak wskazał Sąd Najwyższy ( wyrok z 13 czerwca 2012 r. II CSK 515/11, publ: Lex) za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać wprowadzenie do umowy klauzul godzących w równowagę kontraktową. Rażące naruszenie interesów konsumenta polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść. Z kolei istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są zatem takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Upraszczając są to takie działania, które potocznie określane są jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania.

W końcu pojęcie „główne świadczenia stron” należy rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy, a więc takich jej elementów konstrukcyjnych , bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki . Chodzi więc o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego , stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Mając na względzie treść art. 720 §1 kc (statuujący prawną podstawę stosunku zobowiązaniowego w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż prowizja od pożyczki nie jest świadczeniem głównym stron umowy pożyczki. Zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Następnie z treści art. 385 ¹ § 2 kc wynika, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Paragraf 3 cytowanego przepisu stanowi natomiast, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W piśmiennictwie wskazuje się, że postanowieniami indywidulanie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez konsumenta. Dla oceny umowy stron w kontekście nieważności postanowień umowy istotne jest również porównanie wartości świadczenia, które ze względu na wysokość ustalonej prowizji pożyczkodawca zamierzał uzyskać ze świadczeniem , jakie pozwany otrzymał w wyniku jej zawarcia .

W niniejszej sprawie powódka wykazała przedstawionymi dokumentami ( podpisane przez pozwanego umowa pożyczki gotówkowej z załącznikami, weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową) fakt nawiązania stosunku umownego, na podstawie którego następnie został wystawiony weksel. Dokonując jego oceny Sąd spostrzegł zawarcie przez powodową spółkę w umowie pożyczki klauzul abuzywnych, co determinowało konieczność dalszego rozważenia, czy postanowienia te mogą wywołać wiążący skutek wobec konsumenta.

Zgodnie z umową całkowita kwota pożyczki wynosiła 12 000 złotych, natomiast całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę ( pozwanego) wynosiła 32 148 złotych. Na podstawie umowy pozwany był zobowiązany do poniesienia kosztów opłaty przygotowawczej – 340 zł, prowizji pośrednika – 642 zł oraz prowizji powódki w kwocie – 11 018 zł. W załączniku do wniosku o udzielenie pożyczki (k.15) powódka wskazała, że na tę ostatnią kwotę składają się koszt wynagrodzenia pracowników, koszt działań marketingowych ( druk materiałów informacyjnych, promocyjnych, reklama w internecie i prasie, koszt wdrożenia nowych produktów i narzędzi), koszt środków czystości, podatków i danin publicznych. Całościowe ujęcie przez powódkę kosztów prowadzenia przez siebie działalności wskazuje na ich całkowite oderwanie od umowy pożyczki z pozwanym. Pozwany został obciążony przecież prowizją na rzecz pośrednika faktycznie reprezentującego powódkę przy umowie z nim oraz opłatą przygotowawczą, a mimo to powódka powieliła finansowe obciążenie pożyczkobiorcy abstrakcyjnymi kosztami pracowniczymi, zużycia materiałów biurowych i energii, utrzymania systemów informatycznych etc. Koszty reklamy, środków czystości, wdrożenia nowych produktów, czy w końcu podatki i daniny płacone przez powódkę, już z samej natury nie mogą być związane z umową zawartą z pozwanym, ale z działalnością gospodarczą w ogóle, bez względu na jej rodzaj. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą ponosi jej koszty, i odprowadza podatki od uzyskiwanych dochodów.

W ustawie o kredycie konsumenckim ustawodawca przewidział co prawda, że w umowie o kredyt konsumencki oprócz odsetek stanowiących wynagrodzenie pożyczkodawcy za korzystanie z kapitału mogą pojawić się dodatkowe koszty (art. 36a ukk). Przepis art. 36a ukk odnosi się jednak do dodatkowych kosztów niezbędnych dla uzyskania i obsługi kredytu, a nie wszelkich możliwych do wystąpienia przy prowadzonej działalnosci. Może to być np.: koszt rozpoznania wniosku, koszt uzyskania informacji, koszt ubezpieczenia kredytu, koszt zawiadomień, monitów, koszt przeprowadzenia czynności poza lokalem przedsiębiorstwa, koszt osobistego odbioru raty itd. Muszą to być także koszty rzeczywiste. W przeciwnym bowiem razie inne „opłaty” będą musiały być traktowane jako obejmujące wynagrodzenie, to zaś podlega limitom odsetek maksymalnych (art. 33a). Przepis art. 36a ukk nie może prowadzić wprost do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Oznaczałoby to bowiem uprzywilejowaną pozycję instytucji udzielających kredyty w stosunku do innych obywateli, których regulacje dotyczące odsetek maksymalnych bezwzględnie obowiązują (wyrok SO w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28.12.2018 roku o sygn. akt II Ca 433/18 i z 03.07.2017 roku w sprawie II Ca 369/17).

W niniejszej umowie opłaty dodatkowe wyniosły łącznie 12 000 zł. Wskazuje to, iż suma pozaodsetkowych kosztów kredytu mieściła się w limicie określonym w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Sąd Najwyższy wskazał jednak, że okoliczność, iż pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone ( tak: postanowienie SN z 23 listopada 2022r., I CSK 1306/22). Sąd Rejonowy podziela ten pogląd w całości. Zapisy umowne przewidujące obowiązek zapłaty dodatkowych opłat przez pozwaną w wysokości 100% udzielonej kwoty pożyczki uznać należy za abuzywne, w szczególności zastrzeżona powódce prowizja w wysokości 11 018 zł, której wysokość została ustalona automatycznie, i ograniczona do maksymalnego wymiaru przewidzianego art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Postanowienia te kształtują prawa i obowiązki pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. W ocenie Sądu są sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń stron, rzetelności kupieckiej, osiągania adekwatnego, normalnego zysku z prawidłowo prowadzonej działalności gospodarczej, i mają na celu obejście przepisów prawa w zakresie odsetek maksymalnych (art. 359 §2 ¹ kc).

W ocenie Sądu Rejonowego ww. postanowienia zawarte w umowie pożyczki nie zostały uzgodnione indywidualnie. Są to postanowienia przyjęte z wzorca jakim posługuje się pożyczkodawca w prowadzonej przez siebie działalności ( wzorzec został określony w dniu 1 września 2022 roku, na co wskazuje data wpisana w jego treści), narzucając je konsumentowi i nie dając mu możliwości negocjacji w tym zakresie. Z żadnego dowodu nie wynika, by na treść wskazanych postanowień pozwana miała rzeczywisty wpływ. W żaden sposób nie wykazano by postanowienia te zostały indywidualnie uzgodnione, by pozwany miał na nie rzeczywisty wpływ, były wynikiem konsensu, czy rzetelnych i wyrównanych negocjacji. Wskazać przy tym należy, iż stosownie do treści art. 385 ¹ § 4 kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidulanie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Zatem to na stronie powodowej ten ciężar spoczywał.

Skutkiem uznania klauzuli za abuzywną nie może być jej częściowa bezskuteczność ani „miarkowanie” abuzywności. Brak mocy wiążącej dotyczy całości klauzuli niedozwolonej, nie jest więc dopuszczalne uznanie, że jest ona skuteczna w zakresie w jakim nie naruszałaby kryterium określonego w art. 385 ¹ §1 kc. W szczególności wniosek o częściowej bezskuteczności postanowień uznanych za abuzywne nie wypływa z art. 385 ¹ §2 kc. Przepis ten przewiduje jedynie, że jeżeli postanowienia umowy zgodnie z §1 nie wiążą konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wyeliminowania całej klauzuli, a nie ograniczeniu zakresu jej obowiązywania ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2-18 r. VACa 542/17 , wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 1 marca 2019 r., IX Ca 259/19 ).

W konsekwencji stwierdzić należy, iż umowa pożyczki wskazana w pozwie jako stosunek podstawowy wiążący strony jest ważna, natomiast postanowienia umowy w zakresie opłat dodatkowych – opłaty przygotowawczej w kwocie 340 zł , - prowizji pośrednika w kwocie 642 zł, - oraz bardzo wysokiej prowizji w kwocie 11 018 zł, jako nieważne, nie są dla strony pozwanej wiążące. Pozwany nie był zatem zobowiązany do spłaty na rzecz pożyczkodawcy kwoty 12 000 zł tytułem opłat dodatkowych, a był zobowiązany do zwrotu kwoty udzielonej pożyczki w wysokości 12 000 zł oraz wskazanych w umowie odsetek.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że niniejszym powództwem dochodzi pozostałych do zapłaty rat pożyczki. Z treści wezwania do zapłaty (k.9) wynika, że pozwany nie zapłacił rat za grudzień 2023 r. i styczeń 2024 r., co w świetle harmonogramu spłat (k.7) stanowi ratę odpowiednio 15 i 16. Pozwany zatem zapłacił 14 rat po 893 zł każda. Z ich przemnożenia wynika, że pozwany w wykonaniu umowy pożyczki zwrócił powódce kwotę 12 502 zł. Jednocześnie z uwagi na brak odpowiednich danych nie jest możliwe ustalenie przez Sąd wysokości odsetek należnych powodowi od kwoty udzielonej pozwanej pożyczki. W tej sytuacji całą uiszczoną przez pozwaną dotychczas kwotę 12 502 zł należało zaliczyć na poczet spłaty kapitału pożyczki wynoszącego 12 000 zł.

Wskazać przy tym należy , iż nie można było w przedmiotowej sprawie uznać, że pozwany nie przedstawiając swojego stanowiska w rzeczywistości uznał powództwo. Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, winien przejawiać staranność w wykazaniu zasadności powództwa. Brak merytorycznego zaprzeczenia jego twierdzeń przez pozwaną nie zwalniał go od wykazania podstawowych okoliczności wskazujących na zasadność żądania. Sąd jest zobligowany do uznania twierdzeń powoda przy bezczynności pozwanej jedynie w przypadku braku wątpliwości co do zasadności pozwu.

W konsekwencji Sąd powództwo oddalił w całości jako nieuzasadnione.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

K., dnia 20 września 2024r.